Agoniści receptora GLP-1
Czym są agoniści receptora GLP-1 i jak działają?
Agoniści receptora GLP-1, zwane również analogami GLP-1 lub lekami inkretynowymi, stanowią istotną grupę leków wykorzystywanych w terapii cukrzycy typu 2 oraz w leczeniu otyłości. Substancje te naśladują działanie naturalnego hormonu inkretynowego – peptydu glukagonopodobnego typu 1 (GLP-1) – uwalnianego po posiłku, wpływając zarówno na poziom glukozy, jak i kontrolę apetytu [1]. Ich działanie jest wielokierunkowe, mianowicie oddziałują na trzustkę, przewód pokarmowy, a nawet mózg. Główne mechanizmy działania analogów GLP-1 obejmują:
stymulację wydzielania insuliny przez trzustkę (tzw. działanie glukozozależne) wtedy, gdy poziom cukru we krwi jest wysoki,
hamowanie wydzielania glukagonu – hormonu przeciwstawnego do insuliny, który podnosi stężenie glukozy we krwi,
spowalnianie opróżniania żołądka (gastropareza farmakologiczna), dzięki czemu glikemia poposiłkowa rośnie wolniej,
zwiększenie uczucia sytości poprzez wpływ na ośrodki głodu w mózgu, co wspiera kontrolę apetytu, redukcję masy ciała i utrzymanie prawidłowej wagi [2].
Co ważne, ich działanie zależy od stężenia glukozy, co sprawia, że ryzyko wystąpienia hipoglikemii (niedocukrzenia) jest znacznie niższe niż przy insulinoterapii czy leczeniu pochodnymi sulfonylomocznika [1].
Korzyści sercowo-naczyniowe analogów GLP-1 dla układu krążenia
Aktualne analizy pokazują, że analogi GLP-1 wykazują działanie kardioprotekcyjne i stanowią kluczową grupę leków dla pacjentów z cukrzycą i zwiększonym ryzykiem sercowo-naczyniowym, gdyż wpływając na spadek masy ciała zmniejszają obciążenie serca (redukcja ryzyka zawalu i udaru), a także pomagają ścianom naczyń krwionośnych zachować elastyczność, poprawiają funkcję śródbłonka i lepiej reagować na zmiany ciśnienia tętniczego [3,4].
Działania niepożądane i bezpieczeństwo stosowania agonistów GLP-1
Agoniści receptora GLP-1 najczęściej powodują dolegliwości żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności, wymioty, biegunka lub zaparcia. Objawy te pojawiają się zazwyczaj na początku leczenia (okres eskalacji dawki) i mają charakter przejściowy, co świadczy o ogólnie korzystnym profilu bezpieczeństwa tej grupy leków [2,7]. Rzadko, jednak opisywane w literaturze są przypadki ostrego zapalenia trzustki czy kamicy żółciowej [5,6]. Autorzy najnowszego badania z 2026 roku wykazali, że nie ma stwierdzonego związku między stosowaniem agonistów receptora GLP‑1 a zwiększonym ryzykiem ostrego zapalenia trzustki czy raka trzustki [7]. Ponieważ liczba nowych leków z grupy GLP‑1 ciągle rośnie, można się spodziewać, że będzie coraz większa rywalizacja między firmami farmaceutycznymi, aby ich leki były lepiej tolerowane i bezpieczniejsze.
Rodzaje leków z grupy analogów GLP-1 dostępnych w Polsce
Do analogów GLP-1 należą substancje czynne takie jak:
semaglutyd (Ozempic, Rybelsus, Wegovy FlexTouch)
liraglutyd ( Saxenda, Victoza, Plyzari, Diavic, Polidia)
dulaglutyd (Trulicity)
eksenatyd
liksysenatyd
tirzepatyd ( Mounjaro Kwikpen)
Semaglutyd – Ozempic, Rybelsus i Wegovy FlexTouch
Semaglutyd jest szeroko stosowany w terapii zarówno cukrzycy typu 2, jak i otyłości. Na rynku w Polsce dostępny jest w trzech preparatach: Ozempic, Rybelsus oraz Wegovy FlexTouch. W przypadku Ozempicu i Rybelsusu głównym wskazaniem jest leczenie cukrzycy typu 2 u pacjentów, u których nie uzyskano odpowiedniej kontroli poziomu glukozy we krwi, bądź jeżeli leczenie metforminą jest niewskazane. Wegovy FlexTouch wykorzystuje się przede wszystkim w celu redukcji masy ciała, szczególnie przy współistniejącym schorzeniu związanym z nieprawidłową masą ciała m. in. nadciśnienie tętnicze lub choroba sercowo-naczyniowa.
Preparaty te różnią się drogą podania – Ozempic i Wegovy FlexTouch stosowane są w postaci iniekcji podskórnych (wstrzyknięcie z wstrzykiwacza typu pen) z częstotliwością raz na tydzień, natomiast Rybelsus jest jedynym doustnym agonistą GLP-1 – przyjmuje się go w formie tabletek każdego dnia na czczo, popijając odpowiednią ilością wody.
Terapię tymi lekami rozpoczyna się od niskich dawek początkowych, które następnie stopniowo się zwiększa (tzw. schemat eskalacji dawki), sprzyjając tym samym skuteczności leczenia jak i lepszej tolerancji przez pacjenta. Takie postępowanie ma na celu ograniczenie działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego. Kolejne dawki wprowadza się w określonych odstępach czasu, aż do uzyskania optymalnego efektu terapeutycznego [8-10].
Obecnie wprowadzono nowe, niższe dawki leku Rybelsus – 1,5 mg, 4 mg i 9 mg zamiast wcześniejszych 3 mg, 7 mg i 14 mg. Nie oznacza to jednak, że lek jest słabszy. Zmieniono jego formułę farmaceutyczną, dzięki czemu substancja czynna (semaglutyd doustny) lepiej się wchłania z przewodu pokarmowego, czyli ma wyższą biodostępność. W efekcie mniejsza ilość substancji czynnej daje taki sam efekt terapeutyczny jak wcześniej większa dawka. Należy pamiętać, że zmiana dawek niesie ryzyko błędów; mianowicie stare i nowe opakowania bedą równolegle dostępne, co grozi możliwością pomylenia dawki, a tym samym przedawkowaniem leku [11].
W Polsce w ramach obowiązującego programu refundacyjnego spośród leków z semaglutydem refundowany jest tylko Ozempic i to wyłącznie w leczeniu cukrzycy typu 2 u pacjentów przyjmujących co najmniej dwa leki hipoglikemizujące z otyłością o BMI powyżej 30 kg/m2 oraz obciążonych bardzo dużym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych. W takim przypadku pacjent ponosi częściową odpłatność albo nawet uzyskuje lek bezpłatnie po ukończeniu 65 roku życia. Rybelsus oraz Wegovy FlexTouch nie są refundowane, więc pacjent pokrywa pełny koszt terapii [12]. W obrocie dostępne są następujące dawki preparatów:
Ozempic 0,25mg 1wstrz. po 1,5ml
Ozempic 0,5mg 1wstrz. po 1,5ml
Ozempic 1mg 1wstrz. po 3ml
Rybelsus 3 mg, 10 tabl.
Rybelsus 1,5 mg, 10 tabl.
Rybelsus 4 mg, 30 tabl.Top of Form
Rybelsus 7 mg, 30 tabl.
Rybelsus 9 mg, 30 tabTop of Forml.
Rybelsus 14 mg 30 tabl.
Wegovy Flextouch 0,5mg 1wstrz po 1.5mlTop of Form
Wegovy Flextouch 1mg 1wstrz po 3ml
Wegovy Flextouch 1,7mg 1wstrz po 3ml
Liraglutyd – Saxenda, Victoza i inne preparaty
Liraglutyd jest dostępny w Polsce w preparatach: Saxenda, Victoza, Plyzari, Diavic oraz Polidia. Choć zawierają tę samą substancję czynną, różnią się wskazaniami – Saxenda, Plyzari a także Polidia stosowane są w leczeniu otyłości, natomiast Victoza i Diavic w terapii cukrzycy typu 2 jako leczenie dodane do terapii innymi lekami, bądź gdy leczenie metforminą jest przeciwskazane. Leki podaje się w postaci codziennych iniekcji podskórnych (zastrzyk w brzuch, udo lub ramię), co odróżnia je od semaglutydu stosowanego raz w tygodniu.
Leczenie wszystkimi wymienionymi preparatami rozpoczyna się od małych dawek, które następnie są stopniowo zwiększane, co ma na celu podobnie jak we wcześniejszym przypadku ograniczenie działań niepożądanych ze strony układu pokarmowego. Dla Saxendy, Plyzari oraz Polidia dawka początkowa wynosi 0,6 mg na dobę, a następnie zwiększa się ją co tydzień (0,6 → 1,2 → 1,8 → 2,4 mg), aż do osiągnięcia dawki maksymalnej 3,0 mg na dobę. W przypadku Victozy i Diavic leczenie również zaczyna się od 0,6 mg na dobę, po czym dawkę zwiększa się do 1,2 mg, a w razie potrzeby do maksymalnie 1,8 mg na dobę [13-17].
Obecnie żaden z tych preparatów nie figuruje na liście refundowanych leków, dlatego pacjenci muszą pokrywać 100 % kosztów ich zakupu z własnych środków [11]. Przykłady tych preparatów to:
Victoza 6mg/ml, roztw.do wstrz. 2 wstrz. po 3ml
Dulaglutyd – lek Trulicity w terapii cukrzycy typu 2
Dulaglutyd – długodziałający agonista receptora GLP-1 obecny w leku Trulicity, podaje się w formie zastrzyków podskórnych. Stosuje się go raz w tygodniu. Lek ten jest wskazany w leczeniu cukrzycy typu 2 w monoterapii bądź w leczeniu uzupełniającym, gdy dieta, aktywność fizyczna i inne leki przeciwcukrzycowe nie zapewniają odpowiedniej kontroli glikemii (poziomu hemoglobiny glikowanej HbA1c).
W przypadku leczenia cukrzycy tylko tym preparatem zalecana dawka wynosi 0,75 mg raz w tygodniu natomiast w leczeniu uzupełniającym zalecana dawka wynosi 1,5 mg raz w tygodniu. U osób szczególnie wrażliwych, takich jak pacjenci w wieku co najmniej 75 lat, można rozważyć dawkę początkową wynoszącą 0,75 mg raz w tygodniu [18].
Aktualnie preparat ten figuruje na liście leków refundowanych. Lek wydawany jest za odpłatnością 30% do wysokości limitu wyłącznie we wskazaniach leczenia cukrzycy typu 2 u pacjentów przyjmujących co najmniej dwa leki hipoglikemizujące z otyłością o BMI powyżej 30 kg/m2 oraz obciążonych bardzo dużym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych. Pacjenci w wieku 65 lat i starsi, którzy spełniają wskazania refundacyjne, otrzymują lek bezpłatnie [12]. W obrocie dostępne są następujące dawki Trulicity:
Trulicity 3mg/0,5ml 2wstrz.
Trulicity 4,5mg/0,5ml 2wstrz.
Tirzepatyd – Mounjaro KwikPen (podwójny agonista GLP-1 i GIP)
Tirzepatyd jest substancją wykorzystywaną głównie w leczeniu cukrzycy typu 2. Stosuje się go zarówno u pacjentów, u których metformina nie jest odpowiednia, jak i w terapii skojarzonej z innymi lekami przeciwcukrzycowymi. Oprócz kontroli poziomu glukozy we krwi, wspiera również proces redukcji masy ciała. Jako podwójny agonista receptorów inkretynowych działa poprzez naśladowanie działania dwóch hormonów jelitowych (GLP-1 i GIP), które regulują poziom cukru we krwi oraz uczucie sytości. Dzięki temu pomaga obniżyć glikemię i jednocześnie zmniejszyć apetyt. Substancja jest dostępna w preparacie Mounjaro Kwikpen i podawana jest w formie zastrzyków raz w tygodniu.
Leczenie rozpoczyna się od dawki 2,5 mg raz w tygodniu, którą stosuje się przez pierwsze 4 tygodnie. Następnie dawkę zwiększa się do 5 mg raz w tygodniu. W zależności od odpowiedzi klinicznej pacjenta i tolerancji leku, dawka może być stopniowo zwiększana (np. do 7,5 mg, 10 mg, 12,5 mg lub maksymalnie 15 mg raz w tygodniu), co pozwala ograniczyć ryzyko działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego [19].
Mounjaro KwikPen obecnie nie jest objęty refundacją w Polsce, co oznacza, że pacjenci ponoszą pełny koszt miesięcznej terapii z własnych środków [12]. W 2025 rok pojawił się wniosek o objęcie leku refundacją (we wskazaniu leczenia cukrzycy typu 2 u pacjentów leczonych co najmniej dwoma lekami hipoglikemizującymi, z poziomem hemoglobiny glikowanej ≥ 7,5%, z otyłością definiowaną jako BMI ≥30 kg/m2 oraz bardzo wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym), jednak jak dotąd nie uzyskał on pozytywnej decyzji – m.in. ze względu na ocenę efektywności kosztowej [20]. Dostępne dawki tego preparatu przedstawiają się następująco:
Mounjaro Kwikpen 2,5mg/0,6ml , 1 wstrzyk. po 2,4ml
Mounjaro Kwikpen 7,5mg/0,6ml , 1 wstrzyk. po 2,4ml
Mounjaro Kwikpen 10mg/0,6ml , 1 wstrzyk. po 2,4ml
Mounjaro Kwikpen 12,5mg/0,6ml , 1 wstrzyk. po 2,4ml
Mounjaro Kwikpen 15mg/0,6ml , 1 wstrzyk. po 2,4ml
Recepta na lek GLP-1, zmiana stylu życia i bezpieczeństwo terapii
Leki z grupy agonistów GLP-1 są dostępne wyłącznie na receptę i ich stosowanie zawsze wymaga wcześniejszej konsultacji z lekarzem, który ocenia, czy dany lek jest bezpieczny w konkretnej sytuacji klinicznej, dobiera odpowiedni preparat oraz ustala schemat leczenia dopasowany do potrzeb pacjenta. Warto również podkreślić, że choć leki te mogą wspierać redukcję masy ciała, trwałe efekty można osiągnąć jedynie wtedy, gdy są one połączone ze zmianą stylu życia. Odpowiednio zbilansowana dieta niskokaloryczna, regularna aktywność fizyczna oraz stała opieka diabetologiczna są kluczowe dla utrzymania uzyskanych rezultatów i długotrwałej poprawy ogólnego stanu zdrowia [21]. Top of FormBottom of Form
Źródła:
Hu EH, Tsai ML, Lin Y, Chou TS, Chen TH. A Review and Meta-Analysis of the Safety and Efficacy of Using Glucagon-like Peptide-1 Receptor Agonists. Medicina (Kaunas). 2024 Feb 21;60(3):357. doi: 10.3390/medicina60030357. PMID: 38541083; PMCID: PMC10972401.
Trujillo JM, Nuffer W, Smith BA. GLP-1 receptor agonists: an updated review of head-to-head clinical studies. Ther Adv Endocrinol Metab. 2021 Mar 9;12:2042018821997320. doi: 10.1177/2042018821997320. PMID: 33767808; PMCID: PMC7953228.
Helmstädter J, Keppeler K, Küster L, Münzel T, Daiber A, Steven S. Glucagon-like peptide-1 (GLP-1) receptor agonists and their cardiovascular benefits-The role of the GLP-1 receptor. Br J Pharmacol. 2022 Feb;179(4):659-676. doi: 10.1111/bph.15462. Epub 2021 May 6. PMID: 33764504; PMCID: PMC8820186.
Yang, H.-M. GLP-1 Agonists in Cardiovascular Diseases: Mechanisms, Clinical Evidence, and Emerging Therapies. J. Clin. Med. 2025, 14, 6758. https://doi.org/10.3390/jcm14196758
Elashoff M, Matveyenko AV, Gier B, Elashoff R, Butler PC. Pancreatitis, pancreatic, and thyroid cancer with glucagon-like peptide-1-based therapies. Gastroenterology. 2011 Jul;141(1):150-6. doi: 10.1053/j.gastro.2011.02.018. Epub 2011 Feb 18. PMID: 21334333; PMCID: PMC4404515.
Gier B, Butler PC, Lai CK, Kirakossian D, DeNicola MM, Yeh MW. Glucagon like peptide-1 receptor expression in the human thyroid gland. J Clin Endocrinol Metab. 2012 Jan;97(1):121-31. doi: 10.1210/jc.2011-2407. Epub 2011 Oct 26. PMID: 22031513; PMCID: PMC3412261.
Jalleh RJ, Talley NJ, Horowitz M, Nauck MA. The science of safety: adverse effects of GLP-1 receptor agonists as glucose-lowering and obesity medications. J Clin Invest. 2026 Feb 16;136(4):e194740. doi: 10.1172/JCI194740. PMID: 41697736; PMCID: PMC12904723.
Ozempic, roztwór do wstrzykiwań we wstrzykiwaczu, Charakterystyka Produktu Leczniczego
Rybelsus, tabletki, Charakterystyka Produktu Leczniczego
Wegovy, roztwór do wstrzykiwań we wstrzykiwaczu, Charakterystyka Produktu Leczniczego
Direct Healthcare Proffesional Communication and Communication Plan Rybelsus (oral semaglutide): risk of medication error due to introduction of new formulation with increased bioavailability
Lekinfo24.pl
Victoza, roztwór do wstrzykiwań we wstrzykiwaczu, Charakterystyka Produktu Leczniczego
Saxenda, roztwór do wstrzykiwań we wstrzykiwaczu, Charakterystyka Produktu Leczniczego
Plyzari, roztwór do wstrzykiwań we wstrzykiwaczu, Charakterystyka Produktu Leczniczego
Diavic, roztwór do wstrzykiwań we wstrzykiwaczu, Charakterystyka Produktu Leczniczego
Polidia, roztwór do wstrzykiwań we wstrzykiwaczu, Charakterystyka Produktu Leczniczego
Trulicity, roztwór do wstrzykiwań we wstrzykiwaczu półautomatycznym napełnionym. Charakterystyka Produktu Leczniczego
Mounjaro Kwikpen, roztwór do wstrzykiwań we wstrzykiwaczu półautomatycznym napełnionym, Charakterystyka Produktu Leczniczego
Biuletyn Informacji Publicznej AOTMiT, Rekomendacja nr 151/2025 z dnia 22 października 2025 r. Prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji w sprawie objęcia refundacją leku Mounjaro (tirzepatyd) we wskazaniu: cukrzyca typu 2 u pacjentów leczonych co najmniej dwoma lekami hipoglikemizującymi, z HbA1c ≥ 7,5%, z otyłością definiowaną jako BMI ≥30 kg/m2 oraz bardzo wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym.
Noronha JC, Van Gaal LF, Neeland IJ, Fitch A, Pfeiffer AF, Chiavaroli L, Kendall CW, Sievenpiper JL. Optimizing GLP-1 therapies for obesity and diabetes management. Obes Pillars. 2025 Oct 24;16:100222. doi: 10.1016/j.obpill.2025.100222. PMID: 41322078; PMCID: PMC12661421.
