Ashwagandha – co to jest i na co pomaga?

Wśród suplementów wyróżnia się substancje, które nazywane są adaptogenami. Do tej kategorii należy m.in. Ashwagandha. Co to jest i jakie ma zastosowanie? Tę kwestię wyjaśniam w niniejszym artykule. Opiszę specyficzne właściwości przypisywane tej roślinie oraz możliwe zastosowania. Zapraszam do lektury.

Czym jest Ashwagandha?

To roślina, którą zaliczamy do rodziny psiankowatych (Solanaceae łac.). Jej oficjalna nazwa to witania ospała. Określenie „Ashwagandha” pochodzi z sanskrytu – starożytnego języka literackiego Indii – i oznacza dosłownie „zapach konia”, co nawiązuje do intensywnej woni świeżego korzenia tej rośliny. Z drugiej strony nazwa jest też symboliczna, gdyż, według teorii Ajurwedy, czyli tradycyjnej medycyny Indii, ma ona zapewniać człowiekowi siłę i witalność. Z powodu swoich właściwości określa się ją również mianem indyjskiego żeń-szenia, choć rośliny te wcale nie są ze sobą spokrewnione profilem biochemicznym. Łączą je jednak podobne działania tonizujące.

Najważniejszą częścią Ashwagandhy jest jej korzeń. To głównie w nim syntetyzuje ona związki chemiczne, mające zapewniać wyjątkowe właściwości i czynić ją adaptogenem. Czym natomiast są adaptogeny? To rodzaj substancji, które, według medycyny ludowej, mają za zadanie pomóc człowiekowi, jak nazwa wskazuje, zaadaptować się do konkretnych warunków. Konkretnie chodzi o przystosowanie działania układu nerwowego oraz hormonalnego.

W teorii więc Ashwagandha może zarówno działać pobudzająco, jak i uspokajająco. W rezultacie, według różnych badań nad nią oraz podań tradycyjnych, ma potencjalnie pomagać w przywracaniu wewnętrznej, dynamicznej równowagi ustrojowej, zwiększając nieswoistą odporność organizmu na różnorodne czynniki stresowe (o charakterze psychicznym lub fizycznym).

Jakie właściwości ma Ashwagandha?

Badania nad korzeniem tej rośliny wskazują na unikalną kompozycję związków, które są w nim syntetyzowane. Właściwości, jakie posiada Ashwagandha, są efektem obecności rozmaitych cząsteczek bioaktywnych, w tym tzw. witanolidów, czyli naturalnie występujących sterydów roślinnych (laktonów steroidowych), reprezentowanych przez m.in.:

• witanolid A,

• witanolid D,

• witaferynę A.

Obok nich obecne są glikowitanolidy, wykazujące działanie immunomodulujące, a także alkaloidy, w tym somniferyna. W korzeniu Ashwagandhy obecne są również rozmaite flawonoidy o działaniu przeciwutleniającym.

Warto przy tym podkreślić, że sam sproszkowany korzeń nie gwarantuje pełnego bogactwa, jeśli chodzi o stężenie tych substancji. Wiele suplementów oferuje niestandaryzowane ekstrakty, w których ich poziom może się wahać. Dlatego wiele osób sięgających po Ashwagandhę miewa zupełnie inne odczucia, nawet jeśli mają wyroby pochodzące od tego samego producenta.

Z tej perspektywy ważne jest więc sprawdzanie takich produktów przed zakupem, w szczególności w kontekście badań laboratoryjnych. Standaryzacja bowiem pod kątem określonych stężeń zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia działania tych związków.

Działanie Ashwagandhy na organizm

Znając potencjalne właściwości tej rośliny, warto sprawdzić, na co dokładnie pomaga Ashwagandha. W tym celu należy zejść aż do poziomu komórkowego i neuroendokrynnego. Duże znaczenie ma tzw. oś HPA, czyli podwzgórze-przysadka-nadnercza. To centralny system zarządzania stresem w ludzkim ciele. W momencie, gdy jesteśmy wystawieni na nieustanny stres, nadnercza nieustannie produkują kortyzol. To ważny hormon dla prawidłowego funkcjonowania człowieka, ale jego nadmiar sprawia, że traktuje się go jak hormon stresu.

Jeśli kortyzol jest przewlekle podniesiony, wówczas może działać destrukcyjnie na nasze zdrowie przez:

• pogorszenie funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego,

• obniżenie jakości snu,

• promowanie odkładania tkanki tłuszczowej,

• osłabienie odporności.

W tym kontekście przyjmowanie Ashwagandhy może pozytywnie regulować działanie osi HPA przez jej lekkie hamowanie. To z kolei potencjalnie przyczynia się do obniżenia porannego kortyzolu.

Zauważa się także pewien wpływ witanolidów na układ neurobiologiczny, w tym na przekaźnictwo GABA-ergiczne. Kwas gamma-aminomasłowy (GABA) jest głównym hamującym neuroprzekaźnikiem w naszym mózgu. Odpowiada on za wyciszenie, uczucie relaksu i redukcję lęku. Związki zawarte w Ashwagandzie mają mieć zdolność do jego naśladowania lub do uwrażliwiania receptorów GABA-A, dzięki czemu przekaźnik ten ma działać intensywniej. Istnieje więc pewne prawdopodobieństwo, że substancje zawarte w korzeniu witanii ospałej mogą działać tonizująco na układ nerwowy, np. w przypadku sytuacji stresowych, przy których mógłby się pojawić lęk sytuacyjny.

Te same związki mogą też pobudzać czynniki neurotroficzne. Oznacza to, że Ashwagandha może wspierać plastyczność synaptyczną, poprawiając zdolności kognitywne. W niektórych badaniach obserwuje się, że u przyjmujących suplement zawierający wyciąg z korzenia tej rośliny poprawiła się pamięć oraz koncentracja.

Zastosowanie Ashwagandhy jako suplementu

To, jak działa Ashwagandha, przynajmniej według niektórych badań oraz doniesień samych osób suplementujących ją, sprawiło, że rynek dzisiaj jest mocno nasycony preparatami zawierającymi wyciąg z korzenia tej rośliny. Wiele osób chętnie sięga po te suplementy albo rozważa ich stosowanie. Jakich efektów zaś potencjalnie można się spodziewać?

Jakie efekty może dać codzienne stosowanie Ashwagandhy?

Systematyczne dostarczanie witanolidów zawartych w Ashwagandzie może przyczynić się do szybszego zasypiania i wydłużenia fazy snu głębokiego. To z kolei potencjalnie sprzyja regeneracji mózgu i tkanek obwodowych. W ciągu dnia natomiast obserwuje się m.in. stabilizację nastroju i wygaszenie tzw. lęku uogólnionego, a także poprawę odporności, co ma znaczenie m.in. w okresie wzrostu liczby infekcji bakteryjnych i wirusowych. Ashwagandha potencjalnie też pomaga w stabilizacji gospodarki glukozowo-insulinowej oraz w radzeniu sobie z kompulsywnym podjadaniem wywołanym stresem.

Ashwagandha a zdrowie seksualne kobiet i mężczyzn

Wiele wskazuje na to, że Ashwagandha wspiera też zdrowie seksualne obu płci. Nie działa ona jednak bezpośrednio na hormony płciowe, ale może wywierać pośredni wpływ na ich działanie. Wynika to z oddziaływania m.in. na kortyzol. Hormon ten bowiem blokuje komórki Leydiga w jądrach, przyczynając się do obniżenia poziomu testosteronu. Zbijając więc stężenie kortyzolu, Ashwagandha potencjalnie przyczynia się do zwiększenia produkcji „męskiego” hormonu, co ma także przełożenie na poprawę parametrów nasienia.

U kobiet witania ospała działa nieco inaczej. Przede wszystkim postrzega się ją jako wsparcie terapii dysfunkcji seksualnych związanych z brakiem pożądania. Obserwuje się też, że ma potencjalne zdolności do obniżania napięcia przedmiesiączkowego. Z kolei redukując lęk i porpawiając ukrwienie narządów rodnych, może przyczynić się do podniesienia satysfakcji seksualnej.

Jaki wpływ ma Ashwagandha na trening?

Badania nad tą rośliną wskazują, że suplementacja jej wyciągu może również mieć znaczenie dla osób trenujących jako wsparcie ergogeniczne. Przyjmowanie jej ma bowiem poprawiać parametry VO₂ MAX, czyli pułapu tlenowego, stanowiącego odzwierciedlenie wydolności krążeniowo-oddechowej organizmu.

Poza tym substancje zawarte w Ashwagandzie mają właściwości antykataboliczne (co wynika z obniżenia poziomu kortyzolu) oraz antyoksydacyjne. Dzięki temu zaś przyspiesza regeneracja potreningowa, co pozwala szybciej wrócić do aktywności. Niektóre wyniki sugerują również, że suplementy zawierające wyciągi z tej rośliny stymulują też hipertrofię mięśniową przy jednoczesnym wsparciu redukcji tkanki tłuszczowej.

Kiedy warto rozważyć suplementację Ashwagandhą?

Przyjmowanie suplementów zawierających wyciągi z witanii ospałej powinno być ściśle skorelowane z celami danej osoby. Mogą one być dobrym rozwiązaniem dla ludzi funkcjonujących w stanie permanentnego wyczerpania psychofizycznego (np. w warunkach wypalenia zawodowego). Z drugiej strony, dzięki wspieraniu funkcji snu, niekiedy zaleca się ją także cierpiącym na bezsenność.

Czasem rozważa się włączenie Ashwagandhy w przypadku subklinicznej niedoczynności tarczycy, gdyż witanolidy mają zdolność stymulowania tego gruczołu. Mogą więc podnieść poziom hormonów T3 i T4, co prowadzi do przyspieszenia metabolizmu i zredukowania stanu chronicznego zmęczenia.

To także suplementy przeznaczone dla sportowców. Warto rozważyć przyjmowanie ich zwłaszcza w okresach intensywnych przygotowań startowych. Korzyści ze stosowania takich preparatów mogą również zauważyć mężczyźni po 40. roku życia, gdy naturalnie zaczyna spadać poziom hormonów anabolicznych.

Skutki uboczne i przeciwwskazania do stosowania Ashwagandhy

Trzeba jednocześnie pamiętać, że Ashwagandha może mieć także pewne efekty niepożądane. Wyróżnia się m.in. dolegliwości ze strony układu pokarmowego, w tym:

• nudności,

• lekkie skurcze żołądka,

• biegunkę.

Objawy te wynikają z wysokiego stężenia alkaloidów, zwykle przy zbyt wysokim dozowaniu.

Mogą zdarzyć się też inne skutki uboczne, w tym apatia czy anhedonia indukowana Ashwagandhą – nadmierne, emocjonalne spłaszczenie, będące wynikiem zbyt silnego stymulowania przekaźnictwa GABA i wygaszenia osi stresu. Jest to jednak efekt przejściowy, mijający po odstawieniu suplementu. Zdarzały się także doniesienia o działaniu hepatoksycznym preparatów zawierających wyciąg z korzenia witanii ospałej.

Jakie natomiast są przeciwwskazania do przyjmowania Ashwagandhy? Przede wszystkim nie powinny przyjmować jej kobiety w ciąży, gdyż wybrane witanolidy wykazują działanie poronne. Nie należy przyjmować zawierających ją suplementów także w przypadku chorób autoimmunologicznych ze względu na stymulację układu odpornościowego, co mogłoby prowadzić do nasilenia autoagresji organizmu. W końcu – takich preparatów nie powinny przyjmować również osoby z jawną nadczynnością tarczycy (mogłyby pogorszyć stan i potencjalnie zwiększyć ryzyko powikłań) oraz stosujące m.in. leki:

• usypiające,

• nasenne,

• przeciwpadaczkowe,

• immunosupresyjne,

ze względu na silne i niebezpieczne reakcje z nimi.

Ashwagandha – podsumowanie

Indyjski żeń-szeń według różnych doniesień ma wiele różnych, ciekawych właściwości, jakie mogą być wykorzystane w określonych okolicznościach. Sięgają po niego zarówno osoby żyjące w przewlekłym stresie, jak i sportowcy. Należy jednak pamiętać, że suplementy te powinny być sprawdzone i certyfikowane, a każdą suplementację warto skonsultować z lekarzem, szczególnie w kontekście potencjalnych przeciwwskazań.