Berberyna – działanie, właściwości i skutki uboczne

Dostępne na rynku suplementy często są wyciągami z roślin, których właściwości były wykorzystywane np. w medycynie ludowej. Dzisiaj zaś używane są nierzadko jako wsparcie przy terapiach różnych dolegliwości. Jedną z takich substancji jest berberyna, która potencjalnie może przynieść pewne korzyści w przypadku osób zmagających się z nieprawidłowymi poziomami glukozy. By dowiedzieć się więcej, czym jest ten związek, jakie ma właściwości i możliwe skutki uboczne – zachęcam do lektury.

Czym jest berberyna?

Berberyna jest związkiem organicznym z klasy alkaloidów izochinolinowych. Naturalnie występuje jako barwnik o intensywnie żółtej barwie, a jej głównym źródłem są korzenie, kłącza i kora berberysa zwyczajnego, ale nie tylko. Substancję tę wykrywa się również w cynowodzie chińskim i gorzkniku kanadyjskim.

Jako że berberyna należy do alkaloidów, to stanowi rodzaj elementu „systemu obrony” roślin. Struktura pierścieniowa tego związku sprawia, że może wywoływać efekty podobne do leków. Z tych powodów niektórzy traktują ją jak naturalny „odpowiednik” metforminy, więc środka stosowanego na cukrzycę.

Jednocześnie trzeba zaznaczyć, że ma niską, naturalną biodostępność (jedynie ułamek procenta przenika do krwiobiegu w niezmienionej formie). Staje się zaś aktywna w świetle jelita, gdzie zmienia swoją strukturę pod wpływem działania mikrobioty.

Jakie właściwości ma berberyna?

Berberyna może w suplementach występować samodzielnie, ale w praktyce wiele takich preparatów oferuje ekstrakty roślinne z gatunków roślin, w których ona występuje. To sprawia, że często towarzyszą jej inne substancje, w tym berbaminy, palmatyna czy jatroryzyna. Oprócz tego w takich środkach nierzadko obecne są polifenole. Sama berberyna najczęściej występuje w suplementach w postaci chlorowodorku berberyny lub jej siarczanu. To o tyle istotne, że postać chemiczna ma wpływ na to, jak się będzie ona rozpuszczać i wchłaniać w organizmie.

Jakie natomiast właściwości ma berberyna? Badania laboratoryjne sugerują, że może ona wykazywać silne działanie antyoksydacyjne i przeciwzapalne (hamując szlak NF-kB, co prowadzi do wygaszenia prozapalnych cytokin, w tym TNF-alpha czy IL-6). Wskazuje się także na jej działanie przeciwdrobnoustrojowe.

Z jednej strony więc preparaty zawierające ten związek mogą wspierać organizm w niwelowaniu stresu oksydacyjnego. Z drugiej natomiast – w skutecznym zwalczaniu stanów zapalnych.

Jakie są potencjalne działania berberyny?

Jak wykazują niektóre badania, berberyna ma przede wszystkim zdolność aktywacji enzymu AMPK, będącego „głównym przełącznikiem metabolicznym” komórek. Wpływ ten odbywa się przez łagodne i przejściowe blokowanie kompleksu I w mitochondriach. W ten sposób berberyna naśladuje stan deficytu energii, charakterystyczny po treningu lub w trakcie postu. Organizm zaś przechodzi w tryb intensywnego spalania i naprawy.

Ponadto wskazuje się na trzy główne obszary, gdzie berberyna manifestuje swoje działanie:

1. Gospodarka glukozowa – związek ten może poprawiać wrażliwość tkanek na insulinę i stymulować wychwyt glukozy przez mięśnie (poprzez translokację transporterów GLUT4); potencjalnie ogranicza też glukogenezę w wątrobie.

2. Gospodarka lipidowa – wskazuje się, że berberyna może obniżać poziom trójglicerydów i cholesterolu LDL; ma to wynikać ze stabilizacji receptorów LDLR w wątrobie i hamowania białka PCSK9.

3. Wpływ na mikrobiotę jelitową – suplement zawierający tę substancję może potencjalnie przyczynić się do zmniejszenia populacji bakterii produkujących prozapalne endotoksyny, jednocześnie promując korzystne bakterie, w tym np. Akkermansia muciniphila, wpływające na szczelność bariery jelitowej.

Skutki uboczne berberyny

Trzeba jednak pamiętać, że także ten związek może wywoływać potencjalnie negatywne efekty. Jakie skutki uboczne powoduje berberyna? Najczęstsze dolegliwości wynikające z suplementacji takiego preparatu występują w obrębie układu pokarmowego. Wynika to z silnego działania na florę bakteryjną oraz słabej wchłanialności. W związku z tym przy stosowaniu berberyny mogą pojawić się np.:

• zaparcia,

• wzdęcia,

• przejściowe biegunki,

• dyskomfort w jamie brzusznej (zależny często od dawki).

Efekty te jednak zwykle mają charakter przejściowy i łagodny. Aktualne dane wskazują, że skutki uboczne powinny minąć po około 2-4 tygodniach suplementacji lub po zmniejszeniu dawki.

Z drugiej strony berberyna jest inhibitorem enzymów cytochromu (głównie izoenzymu CYP3A4). Może więc spowalniać metabolizm pewnych leków w wątrobie, prowadząc do wzrostu ich stężenia we krwi, przez co mogą się stać toksyczne. Tyczy się to zwłaszcza statyn, leków przeciwzakrzepowych i immunosupresantów. Łączenie jej zaś z lekami na cukrzycę potencjalnie skutkuje niebezpieczną hipoglikemią. Nie powinno się jej stosować również u kobiet w ciąży czy w okresie karmienia piersią.

Kiedy można rozważyć suplementację berberyny?

Berberyna ze względu na swoje działanie może być suplementowana przez osoby zmagające się z zespołem metabolicznym (współwystępowanie nadwagi, zaburzeń lipidowych i problemów z cukrem), insulinoopornością i stanem przedcukrzycowym. Wskazuje się, że może też wspierać terapię kobiet z zespołem policystycznych jajników, a także przy niealkoholowej stłuszczeniowej chorobie wątroby. Należy przy tym pamiętać, że jest to suplement diety, którego przyjmowanie najlepiej skonsultować z lekarzem lub farmaceutą, nim włączy się go do codziennej diety.