Menopauza – objawy, co pomaga i jak łagodzić dolegliwości naturalnie?
Okres przekwitania stanowi czas dynamicznych zmian hormonalnych, co przyczynia się do wielu niekomfortowych objawów. Uderzenia gorąca, wahania nastrojów to tylko część symptomów związanych z tym czasem w kobiecym życiu. W tym artykule poruszam szerzej, czym jest menopauza, w jakim wieku się zaczyna i kiedy się kończy. Wskazuję również możliwe objawy, a także suplementy, które mogą pomóc je złagodzić. Zachęcam do zapoznania się z poniższą treścią.
Czym jest menopauza?
Menopauza, nazywana także przekwitaniem, to okres, gdy wygasa aktywność pęcherzyków jajnikowych i moment, kiedy przestają one dojrzewać. Wraz z nią kończy się miesiączkowanie (menopauzę stwierdza się po minięciu pełnych 12 miesięcy od ostatniego krwawienia miesiączkowego), ale i zdolności reprodukcyjne.
Wraz z tymi procesami zachodzą w organizmie inne zmiany. Jajniki stopniowo tracą zdolność do produkcji żeńskich hormonów płciowych, w tym przede wszystkim estrogenów oraz progesteronu, co ma duży wpływ na funkcjonowanie całego ciała. Estrogeny bowiem są istotnymi regulatorami w układzie rozrodczym, ale i w:
mózgu,
systemie krążenia,
układzie kostnym,
w skórze.
Spadek stężenia tych hormonów wywołuje więc całą kaskadę zmian. Z tych powodów menopauza daje zróżnicowane objawy, ale i rzutuje też na ogólne zdrowie kobiet.
W jakim wieku pojawia się menopauza i jak się zaczyna?
To, kiedy przechodzi się przekwitanie, zależy w dużej mierze od środowiska i populacji. Wskazuje się, że w Europie średnia wieku to około 51 lat. Natomiast biologiczne granice zazwyczaj oscylują w okolicach od 45. do 55. roku życia. Zdarzają się jednak sytuacje, gdy np. ostatnia miesiączka pojawia się przed 40. r. ż. Wówczas mówimy o przedwczesnej niewydolności jajników i stan ten wymaga konsultacji z lekarzem. Ostatecznie to, kiedy zaczyna się menopauza, jest mocno zindywidualizowane ze względu na szereg czynników, wpływających na daną kobietę.
Warto wspomnieć także o tym, jak zaczyna się menopauza. Nie rozpoczyna się bowiem od nagłego odcięcia, a symptomy bywają mylone z innymi dolegliwościami. Przekwitanie zwykle jest więc procesem wielomiesięcznym, albo i wieloletnim, w którym zachodzi stopniowa transformacja hormonalna, prowadząca do rozregulowania pracy osi przysadka-jajniki. Sygnałami sugerującymi rozpoczęcie tego okresu, są przede wszystkim zmiany w menstruacji, czyli np. mniejsze albo bardziej obfite krwawienia oraz skrócenie lub wydłużenie czasu między plamieniami o co najmniej 7 dni od dotychczasowej normy.
Okres perimenopauzy – czym jest?
W kontekście przekwitania mówi się również o okresie perimenopauzalnym. To czas, którego ramy wyznacza się na kilka lat przed ostatnią miesiączką aż do roku po niej. Podczas jego trwania dochodzi do dużego zmniejszenia rezerwy jajnikowej (czyli liczby i jakości pęcherzyków).
W tym okresie obniża się też estradiol, co powoduje ze strony przysadki mózgowej reakcję, polegającą na zwiększeniu wydzielania hormonu folikulotropowego (FSH). W ten sposób próbuje ona zmobilizować jajniki do pracy. Ponadto mogą występować wahania poziomów hormonów, zwłaszcza estrogenów, które mogą gwałtownie wzrastać i spadać, a także progesteronu (gwałtownie spadającego z powodu cykli bezowulacyjnych). Kobieta może to odczuwać w postaci wahań nastroju, tkliwości piersi i zwiększonej retencji wody.
Ile trwa menopauza?
Równie ważne jak to, kiedy się zaczyna, jest to, ile trwa menopauza. Wskazuje się, że cały okres okołomenopauzalny średnio rozciąga się na około 4 do 8 lat. Po pełnym roku od ostatniej miesiączki kobieta wchodzi w fazę postmenopauzy. To stan trwający już do końca życia. Część objawów zwykle wtedy ustaje, ale niektóre z nich (tj. te wynikające z niedoboru estrogenów) mogą utrzymywać się na stałe.
Jakie są typowe objawy menopauzy?
Symptomy w okresie przekwitania można podzielić na kilka kategorii. Wśród nich wymieniamy objawy:
naczynioruchowe,
neuropsychiatryczne i poznawcze,
ze strony układu moczowo-płciowego,
dotyczące metabolizmu i somatyki.
Wśród objawów naczynioruchowych wymienia się najczęściej uderzenia gorąca i zimne poty (zwłaszcza nocą). Wynikają one ze zwężenia tzw. okna termoneutralnego w podwzgórzu, czyli swoistego „termostatu”. Z powodu braku estrogenów, zaczyna on błędnie interpretować niewielkie zmiany temperatury ciała jako przegrzanie. To z kolei prowadzi do gwałtownego rozszerzania się naczyń krwionośnych, co – w efekcie – powoduje mocne pocenie się.
Z kolei objawy neuropsychiatryczne i poznawcze obejmują m.in. takie symptomy jak:
bezsenność,
spadek nastroju,
drażliwość,
stany lękowe,
mgła mózgowa (problemy z koncentracją i pamięcią krótkotrwałą).
Objawy ze strony układu moczowo-płciowego obejmują np. suchość pochwy oraz czasem dyspareunię (czyli dolegliwości bólowe podczas stosunku seksualnego). Mogą zdarzać się też nawracające infekcje pęcherza moczowego i nagłe parcia na mocz, co wynika z atrofii nabłonka wielowarstwowego płaskiego, który wyścieła drogi rodne i cewkę moczową.
Natomiast zmiany metaboliczne i somatyczne przy menopauzie obejmują m.in. bóle stawów i mięśni, spadek elastyczności skóry (wynikający z zanikania włókien kolagenowych), pogorszenie stanu włosów i zmianę tendencji magazynowania tkanki tłuszczowej. Zamiast odkładać się na biodrach i udach, częściej zaczyna ona występować w obrębie brzucha.
Jakie skutki niesie ze sobą menopauza dla kobiecego organizmu?
Objawy, jakie pojawiają się przy menopauzie, są jedynie częścią skutków tego naturalnego procesu. Co ważne – przekwitanie to nie tylko dyskomfort, ale też potencjalnie poważne konsekwencje dla zdrowia kobiety. Wraz z nim zmienia się profil ryzyka rozwoju chorób przewlekłych.
Częstym problemem jest np. rozwój osteoporozy. Hormony płciowe są ważnymi regulatorami w zakresie procesu mineralizacji kości. Ich duży spadek może więc prowadzić do zmniejszenia przyswajalności wapnia i innych minerałów, ważnych dla ich odpowiedniej gęstości. To z kolei grozi ryzykiem rozwoju osteoporozy, a ta – zwiększeniem prawdopodobieństwa złamań. Szacuje się, że w ciągu około 5-7 lat po przejściu menopauzy kobieta może stracić nawet do około 20% gęstości mineralnej kości.
W okresie postmenopauzalnym zwiększa się także prawdopodobieństwo rozwoju dolegliwości ze strony układu krążenia. Estrogeny mają istotny wpływ na naczynia krwionośne, gdyż stymulują produkcję tlenku azotu, który działa rozkurczająco na nie. Hormony te wykazują też pewne właściwości przeciwmiażdżycowe. Wraz z ich spadkiem więc z jednej strony zmienia się profil lipidowy (obserwuje się często m.in. wzrost poziomu frakcji LDL i trójglicerydów, a często też spadek HDL), a z drugiej – ściany tętnic ulegają usztywnieniu. To z kolei powoduje wzrost ryzyka wystąpienia zawału serca u kobiet.
Zmiany hormonalne mają także duże znaczenie dla metabolizmu. Przy menopauzie obserwuje się zmniejszenie wrażliwości tkanek na insulinę. W rezultacie wzrasta ryzyko wystąpienia insulinooporności, zespołu metabolicznego, a nawet cukrzycy typu 2.
Jak złagodzić objawy menopauzy?
Warto zaznaczyć, że dzisiaj istnieje szereg sposobów na to, aby złagodzić skutki przekwitania. Zasadniczo metody te można podzielić na:
terapię hormonalną,
fitoterapię i stosowanie suplementów,
modyfikację stylu życia i diety.
Przyjrzyjmy się im bliżej.
Terapia Hormonalna Menopauzy
Współczesna medycyna oferuje kobietom możliwość złagodzenia objawów przekwitania przez przyjmowanie odpowiednich hormonów. Terapia Hormonalna Menopauzy polega na uzupełnianiu niedoborów estradiolu (w przypadku kobiet, które zachowują macicę, stosuje się także progestagen, aby chronić endometrium przed rozrostem). Istotny jest jednak moment, kiedy się zaczyna taką kurację. Wskazuje się, że powinna się ona rozpocząć przed 60. rokiem życia lub w ciągu 10 lat od menopauzy. Wówczas bowiem obserwuje się przewagę korzyści nad ryzykiem.
A jakie są zalety takiej terapii? Do najważniejszych należy zmniejszenie ryzyka wykształcenia się osteoporozy. Przy wczesnym wdrożeniu obserwuje się też poprawę profilu lipidowego i zmniejszone prawdopodobieństwo wystąpienia choroby wieńcowej. To także sposób na obniżenie dyskomfortu związanego z uderzeniami gorąca i nocnymi potami.
Potencjalne negatywy wiążą się z niewielkim ryzykiem wzrostu prawdopodobieństwa wystąpienia powikłań zakrzepowo-zatorowych. W niektórych przypadkach minimalnie wzrasta także zagrożenie wykształcenia się nowotworu piersi. Dlatego tak ważne jest, aby prowadzić tę terapię pod okiem specjalisty, z zastosowaniem nowoczesnych środków hormonalnych.
Fitoterapia i suplementy na menopauzę
Fitoterapię i suplementację określa mianem kuracji naturalnej. Suplementy na menopauzę to często wyciągi roślinne. Duże znaczenie mają przede wszystkim związki nazywane fitoestrogenami, zawarte m.in. w koniczynie czerwonej czy soi. Mają one strukturę zbliżoną do 17-β-estradiolu i wiążą się z receptorem estrogenowym beta. U części kobiet mogą one łagodzić uderzenia gorąca (co uwarunkowane jest m.in. stanem mikrobioty jelitowej).
W składach wybranych suplementów na przekwitanie często znajduje się również wyciąg z kłącza pluskwicy groniastej. Według wybranych badań zawarte w nim związki mogą regulować układ neuroprzekaźników w ośrodkowym układzie nerwowym. To z kolei może sprzyjać redukcji nasileń uderzeń gorąca i rozdrażnienia. Warto zaznaczyć, że tabletki na menopauzę często zawierają też różne mikroelementy, takie jak magnez i witamina B6, wspierające prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego, co pomaga w zasypianiu. Oprócz nich wśród składników znajduje się często witaminę D3 i wapń, mających duże znaczenie dla właściwej mineralizacji kości.
Modyfikacja stylu życia
Zmiany w organizmie powinny implikować pewne nowe zwyczaje w codzienności. Warto przede wszystkim przyjrzeć się diecie i wprowadzić więcej produktów bogatych w wapń, białko i błonnik, a także o niskim indeksie glikemicznym. Kluczowa jest aktywność fizyczna, zwłaszcza trening oporowy lub obciążeniowy (takie jak spacery czy marsze). Stymuluje to bowiem mechanizmy kościotwórcze. Duże znaczenie ma też rezygnacja lub ograniczenie do minimum używek, w tym alkoholu.
Menopauza – podsumowanie
Przekwitanie to normalny, naturalny etap w życiu kobiety. Nowoczesna medycyna i wiedza medyczna pozwalają nam ją lepiej zrozumieć oraz dają rozwiązania, które w wielu przypadkach pomagają złagodzić jej przebieg oraz ograniczyć późniejsze konsekwencje zdrowotne. Nawet suplementacja może przynieść pewne korzyści, choć należy pamiętać, że wiele zależy od indywidualnych uwarunkowań oraz systematyczności w stosowaniu takich środków. Kluczowe są jednak zmiany w codziennym życiu, zwłaszcza praca nad dobrymi nawykami dietetycznymi i włączenie ruchu. Warto też zadbać o regularne badania, co bywa pomocne w unikaniu potencjalnych dolegliwości wynikających ze zmian hormonalnych.
