Probiotyki - kiedy i jak je stosować, żeby naprawdę działały?
Funkcjonowanie ludzkiego organizmu jest uzależnione od wielu czynników, w tym znajdującej się w nim mikrobioty. Miliony bakterii zasiedlają skórę, jamę ustną, ale przede wszystkim układ pokarmowy. Stan tych mikrobów często przekłada się na nasze zdrowie, dlatego w wielu sytuacjach wskazane jest przyjmowanie tzw. probiotyków. Czym one są? Kiedy należy je stosowaći w jakiej formie? By poznać odpowiedzi na te pytania – przeczytaj ten artykuł.
Czym są probiotyki?
Według oficjalnej definicji probiotyki to żywe organizmy, które podawane w odpowiednich proporcjach wywierają korzystny wpływ na zdrowie gospodarza. Mikroorganizmy te mogą czasowo wpływać na stan naszej mikrobioty jelitowej, czyli ogółu bakterii, wirusów i grzybów, znajdujących się w jelitach. Ma ona wpływ m.in. na:
działanie układu immunologicznego (pobudza do walki z patogenami),
trawienie i metabolizm (rozkład błonnika i regulacja gospodarki energetycznej),
produkcję witamin (synteza witamin z grupy B i witaminy K),
oś jelitowo-mózgową (wpływ na syntezę neuroprzekaźników i, pośrednio, na nastrój).
W teorii działania probiotyczne mają np. produkty fermentowane, w tym jogurty, kefiry czy kiszonki. W praktyce jednak probiotykami nazywamy wyłącznie środki ze starannie wyselekcjonowanymi mikroorganizmami o udokumentowanym działaniu. Dlatego na takich preparatach znajdziemy oznaczenie:
rodzaju bakterii czy grzybów,
ich gatunku,
oraz szczepu.
Warto podkreślić, że nie każdy probiotyk działa tak samo. Wszystko zależy od zawartych w nim szczepów.
Probiotyki a prebiotyki i postbiotyki
W tym kontekście warto odróżnić probiotyki (czyli żywe organizmy) od innych środków, które również mają wpływ na skład mikrobioty. Wśród nich wyróżniamy:
prebiotyki, czyli rodzaj pożywki dla mikroorganizmów; wśród nich znajdują się określone składniki żywności, w tym błonnik, inulina oraz fruktooligosacharydy, stymulujące wzrost pożytecznych drobnoustrojów,
postbiotyki, wśród których są metaboliczne produkty uboczne wytwarzane przez bakterie probiotyczne (w tym np. maślan sodu) lub dezaktywowane komórki drobnoustrojów; działają one bezpośrednio na nabłonek jelitowy, wspierając jego regenerację i ograniczenie stanów zapalnych,
synbiotyki, będące połączeniem probiotyków z prebiotykami w jednym preparacie; zwykle to wybrany szczep bakterii w zestawieniu z inuliną, co pomaga tym mikroorganizmom adaptację i namnażanie.
W jakiej formie probiotyki są najlepsze? (lek czy suplement)
Jaki natomiast probiotyk wybrać? Lek? Czy suplement diety? Co do zasady produkty zarejestrowane jako leki muszą być ściśle przebadane i spełniać określone kryteria. Tego obowiązku nie ma w stosunku do suplementów. Jednak i wśród nich można znaleźć sprawdzone preparaty.
W przypadku chorób często zalecany probiotyk dla dorosłych lub dla dzieci jest w formie leku. To gwarantuje przeżywalność i stabilność ilościową mikroorganizmów do ostatniego dnia daty ważności podanej na opakowaniu. Dodatkowo takie preparaty są kontrolowane pod kątem czystości mikrobiologicznej.
Suplementy natomiast, jako że są zaklasyfikowane do żywności, niekoniecznie spełniają te wymogi. Mogą jednak być uzupełnieniem codziennej diety. Należy przy tym zwrócić uwagę, aby środki te pochodziły od zaufanych producentów.
Kiedy należy stosować probiotyki?
W różnych sytuacjach dochodzi do tzw. dysbiozy jelitowej. To stan, w którym skład mikrobioty zostaje zaburzony, co może przełożyć się na konkretne objawy, a nawet wykształcenie pewnych stanów chorobowych. Zdarza się to przy konkretnych dolegliwościach oraz stosowaniu wybranych leków. Zatem kiedy brać probiotyki? Między innymi przy:
stosowaniu antybiotykoterapii (leki mogą niszczyć nie tylko szkodliwe, ale i pożyteczne bakterie; w takiej sytuacji przyjmujemy probiotyk 2-3 godziny po dawce antybiotyku, z wyjątkiem preparatów zawierających drożdżaki odporne na działanie takich środków),
czynnościowych zaburzeniach jelitowych (np. IBS; niektóre szczepy, w tym Lactobacillus plantarum 299v pomagają redukować wzdęcia, bóle brzucha i uregulować rytm wypróżnień),
infekcjach przewodu pokarmowego (np. grypa żołądkowa czy biegunka rotawirusowa),
wyjazdach i zmianie strefy klimatycznej (by zapobiec tzw. biegunce podróżnych),
lub jako forma wsparcia dla układu odpornościowego i osi jelitowo-mózgowej.
Kiedy nie powinno się przyjmować probiotyków?
Należy pamiętać, że probiotyki na jelita mogą nie tylko pomóc, ale w pewnych okolicznościach potencjalnie zaszkodzić. Dlatego nie powinno się ich przyjmować m.in. przy ciężkich stanach niedoboru odporności (np. wywołanych chorobą lub daną terapią) czy u pacjentów krytycznie chorych lub z ciężkimi chorobami przewlekłymi. Niewskazane jest stosowanie takich środków także w stanie ciężkiego, ostrego zapalenia trzustki. W końcu – w części przypadków probiotyki są odradzane przy SIBO, zwłaszcza te zawierające rodzaj Lactobacillus, gdyż mogą one nasilać wzdęcia, bóle brzucha i inne objawy.
Probiotyki – podsumowanie
Badania nad mikrobiotą trwają i coraz więcej dowodów naukowych wskazuje, że ich rola przez wiele lat była niedoceniana. Jelita bowiem są mocno unerwione (często mówi się o nich „drugi mózg”), wobec czego wpływ bytujących w nich bakterii jest kluczowy dla zdrowia całego organizmu. Jednocześnie należy pamiętać, że stosowanie probiotyków, zwłaszcza w formie leków, ma swoje ograniczenia i w pewnych przypadkach nie należy ich brać. Najlepiej taką suplementację poprzedzić stosowną konsultacją medyczną.
