Pseudoefedryna – co warto wiedzieć, kiedy stosować?

Obrzęki w obrębie górnych dróg oddechowych to częste objawy, utrudniające normalne funkcjonowanie przy różnych dolegliwościach – od „zwykłego” kataru i przeziębienia, przez alergie po grypę. W celu ich zmniejszenia stosuje się różne substancje. Jedna z nich to pseudoefedryna. W tym artykule poruszamy szerzej temat tego związku – czym jest, jakie ma działanie, czy powoduje skutki uboczne oraz czy można bezpiecznie podawać go dzieciom. By dowiedzieć się więcej o opisywanym leku – zachęcamy do lektury.

Czym jest pseudoefedryna i jak działa?

To organiczny związek chemiczny, będący pochodną fenyloetyloaminy. Jednocześnie jest analogiem występującej w naturze roślinnego alkaloidu znanego pod nazwą „efedryna”. Pseudoefedrynę wykorzystuje się w leczeniu stanów zapalnych górnych dróg oddechowych, ale także w środkach przeznaczonych dla alergików (samodzielnie lub z innymi substancjami o charakterze przeciwhistaminowym). W lekach najczęściej występuje w postaci chlorowodorku lub siarczanu. Większość preparatów zawierających tę substancję można kupić w Polsce bez recepty.Choć wykazuje działanie stymulujące, to znacznie słabsze niż efedryna. Główne działanie pseudoefedryny opiera się na obkurczaniu naczyń krwionośnych i rozszerzaniu oskrzeli. Wynika to z faktu, że jest ona substancją z grupy sympatykomimetyków (czyli środków działających na układ współczulny, nazywany też sympatycznym).

Zdolność obkurczania naczyń wynika z właściwości pobudzania receptorów alfa-adrenergicznych w błonie śluzowej dróg oddechowych. To z kolei powoduje, że redukcji ulega przekrwienie śluzówki, a co za tym idzie zmniejsza się:

• wysięk z nosa,
• obrzęk błony śluzowej,
• opuchlizna w obrębie zatok.

Stosowanie jej sprzyja również udrożnieniu nosa, co poprawia odpływ wydzieliny. To, wraz ze zmniejszeniem opuchlizny śluzówek, zwiększa też drożność trąbki słuchowej, co sprzyja zredukowaniu nieprzyjemnego odczucia „zatkanych uszu” i rozpierania.Z drugiej strony mamy udowodniony wpływ tego związku na oskrzela. Działanie, jakie wykazuje pseudoefedryna w tym obszarze, opiera się na stymulacji receptorów adrenergicznych beta-2, znajdujących się w mięśniach gładkich dróg oddechowych. To z kolei prowadzi do ich rozkurczu, dzięki czemu oskrzela ulegają rozszerzeniu i poprawia się przepływ powietrza przez nie.

Dodatkowo wykazuje ona funkcję pośrednią, tj. wpływa na uwalnianie endogennej noradrenaliny w organizmie, również pobudzających ww. receptory. Jednakże jest to działanie na tyle słabe, że nie wykorzystuje się jej w leczeniu astmy.Jednocześnie należy wskazać, że obie substancje, tj. efedryna i pseudoefedryna, wpływają na rytm pracy serca i ogólnie – układ krwionośny. Mogą więc powodować m.in. tachykardię (czyli przyspieszenie pulsu) i wyższe ciśnienie tętnicze. Ponadto stymulują układ nerwowy. Pseudoefedryna jednak ma dużo mniejszy wpływ na ww. obszary niż efedryna, stąd jest związkiem często stosowanym w różnych lekach. Jakich? Więcej o tym poniżej.

W jakich lekach występuje pseudoefedryna?

Z powodu powyższych właściwości i działania, na rynku można znaleźć różne leki z pseudoefedryną. Przede wszystkim stosuje się ją w preparatach służących do zwalczania objawów stanów zapalnych dróg oddechowych, w tym przy takich symptomach, jak:

• niedrożność nosa i zatok,
• katar sienny i alergiczny nieżyt nosa,
• zapalenie błony śluzowej nosa,
• niedrożność trąbki słuchowej.

Może występować w lekach jednoskładnikowych, w których najczęściej stosuje się ją jako ww. chlorowodorek pseudoefedryny, jak i w lekach wieloskładnikowych, dzięki czemu środki te wykazują szersze spectrum działania. Często łączy się ją m.in. z ibuprofenem lub paracetamolem, wykazującymi działanie przeciwbólowe i przeciwzapalne, co daje synergię właściwości tych związków. Wybrane preparaty zestawiają ją również z dekstrometorfanem – lekiem o działaniu przeciwkaszlowym, stosowanym w przypadku kaszlu bezproduktywnego, a także z tripolidyną, cetyryzyną, loratydyną i innymi lekami przeciwhistaminowymi.

Jakie są skutki uboczne pseudoefedryny i przeciwwskazania do jej stosowania?

Mimo swoich zalet, jak każdy lek, tak i pseudoefedryna może powodować skutki uboczne. Do najczęstszych zalicza się m.in.:

• suchość w obrębie jamy ustnej,
• nudności i wymioty,
• zawroty głowy,
• bezsenność,
• nerwowość.

Rzadziej występują takie objawy jak tachykardia i kołatanie serca, bóle głowy, wysypka i świąd, a także stany niepokoju lub euforii. W niektórych przypadkach mogą pojawić się również omamy.Ze względu na działanie stymulujące, substancja ta ma też pewne przeciwwskazania w zakresie stosowania jej. Nie zaleca się przyjmowania pseudoefedryny m.in. przez pacjentów z chorobami sercowo-naczyniowymi, w tym przede wszystkim przy ciężkim nadciśnieniu tętniczym, ciężkiej chorobie wieńcowej, a także różnych postaciach arytmii lub tachykardii. Po pseudoefedrynę nie powinni również sięgać pacjenci cierpiący na niektóre choroby przewlekłe, w tym np. na:

• nadczynność tarczycy,
• cukrzycę,
• rozrost gruczołu krokowego,
• jaskrę z zamkniętym kątem przesączenia.

Oprócz tego udowodniono, że związek ten wchodzi w reakcję z niektórymi lekami.

Znane są m.in. zaburzenia działania takich substancji jak:

• inhibitory monoaminooksydazy (w tym moklobemid, fenelzyna czy tranylcypromina) – łączenie ich zwiększa ryzyko gwałtownego wzrostu ciśnienia tętniczego i przełomu nadciśnieniowego,
• fenylefryna i inne środki pobudzające układ współczulny – połączenie ich z pseudoefedryną potencjalnie zwiększa ryzyko wystąpienia efektów ubocznych w obrębie układu krążenia,
• trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne (w tym imipramina czy opipramol) – ich interakcja może pobudzać układ współczulny i powodować wzrost ciśnienia tętniczego,
• niektóre leki przeciwhistaminowe, takie jak triprolidyna (zwłaszcza w połączeniu z alkoholem) mogą powodować większą senność i zaburzenia koncentracji,
• wybrane środki przeciwnadciśnieniowe – pseudoefedryna może osłabiać działanie np. metyldopy czy blokerów receptorów alfa- i beta-adrenergicznych.

Wiedząc więc, w jakich lekach występuje pseudoefedryna,  warto zawsze zwracać uwagę na skład innych przyjmowanych środków. Pełną listę potencjalnych interakcji często zawiera ulotka, jaką można znaleźć zazwyczaj w Internecie. Poza tym wskazuje się, że nie powinny stosować pseudoefedryny osoby wykazujące nadwrażliwość na działanie tej substancji, a kobiety w ciąży lub karmiące piersią powinny wcześniej skonsultować z lekarzem przyjmowanie preparatów zawierających ją.Trzeba mieć na uwadze jeszcze jedno. Nadmiarowe i długotrwałe stosowanie pseudoefedryny może uzależniać – zarówno fizycznie, jak i psychicznie. Wynika to z działania na układ nerwowy i uczucie poprawy zdolności kognitywnych, w tym koncentracji. Dlatego zawsze należy stosować się do wskazań na ulotce i porad udzielonych przez lekarza. Objawy uzależnienia od tego związku to m.in. obniżony nastrój, halucynacje i silna potrzeba przyjęcia leku. Z czasem też organizm wypracowuje tolerancję na nią, co, w dłuższej perspektywie czasowej, może skłaniać uzależnionego do stopniowego zwiększenia dawki. Trzeba przy tym pamiętać, że długotrwałe przyjmowanie pseudoefedryny wiąże się z ryzykami dla zdrowia i życia, w tym wystąpienia udaru czy zawału serca.

Czy pseudoefedryna jest bezpieczna dla dzieci?

Większość wskazań nie zaleca stosowania preparatów zawierających tę substancję u osób poniżej 12. roku życia. Wynika to z faktu, że może ona powodować ww. skutki uboczne. Pseudoefedryna dla dzieci potencjalnie oznacza:

• zaburzenia snu,
• pobudzenie psychoruchowe,
• halucynacje,
• kołatanie serca,
• drżenie,
• nudności,
• suchość w jamie ustnej.

Istnieją jednak preparaty, które mogą być podawane osobom w wieku od 6 do 12 lat. Zazwyczaj wtedy zaleca się niższą dawkę. Przed taką decyzją jednak należy skonsultować się z lekarzem. Specjalista może zalecić podawanie takiego środka w przypadku:silnego obrzęku błony śluzowej i zatok (przypadki całkowitej niedrożności górnych dróg oddechowych),przekrwienia i zatkania ucha,alergicznego nieżytu nosa.

Bezpieczne dawkowanie pseudoefedryny

Znając powyższe informacje, wielu osobom nierzadko nasuwa się pytanie, czy pseudoefedryna jest szkodliwa. Należy podkreślić, że stosowana zgodnie z zaleceniami może być lekiem przynoszącym ulgę w przypadku uciążliwych objawów od strony górnych dróg oddechowych. Duże znaczenie w tym kontekście ma odpowiednie dozowanie oraz przyjmowanie leku przez jasno określony czas.Jakie więc powinno być dawkowanie preparatu, którego głównym składnikiem jest pseudoefedryna? Przede wszystkim duże znaczenie ma moment stosowania leku. Wskazuje się, że nie powinno się go łączyć z ciężkimi, tłustymi potrawami, gdyż tłuszcz może opóźniać wchłanianie substancji czynnej. Natomiast każdorazowo zawsze trzeba popijać go odpowiednią ilością wody.Dawka dobowa, jaką zaleca się w przypadku osób powyżej 12. roku życia, wynosi od 180 do 240 mg. Po przyjęciu leku pierwsze efekty powinny pojawić się po około 30 minutach. Działanie zaś utrzymuje się do 4 godzin.Należy w tym punkcie dokonać stosownego zastrzeżenia. U osób ze stwierdzonymi chorobami wątroby lub niewydolnością nerek dawki te zazwyczaj są niższe. W celu ustalenia właściwej dozy należy skontaktować się z lekarzem, aby indywidualnie dobrać ją do potrzeb konkretnej osoby. W przypadku konieczności podania takiego preparatu dziecku w wieku od 6 do 12 lat dawkowanie również ustala specjalista.Jak długo natomiast można przyjmować pseudoefedrynę? Co do zasady – im krócej, tym lepiej. Ogólne wskazania mówią o tym, że nie powinno się stosować środka zawierającego ten związek dłużej niż przez 5 dni, gdyż po tym okresie realnie wzrasta ryzyko uzależnienia i wystąpienia efektów ubocznych. Jednakże zawsze warto kwestię tę skonsultować z farmaceutą lub lekarzem, który udzieli więcej szczegółowych informacji.

Pseudoefedryna – podsumowanie

Substancja ta w wielu przypadkach może przynieść wyczekiwaną ulgę. Obfity katar, uczucie zatkanego nosa i dyskomfort w obrębie aparatu słuchu i mowy bywają uciążliwe, zwłaszcza gdy występują przewlekle (np. przy alergii). Jednakże trzeba mieć na uwadze fakt, że pseudoefedryna ma także szereg działań potencjalnie niebezpiecznych, zwłaszcza dla osób zmagających się z problemami natury kardiologicznej. Dlatego bardzo ważne, aby stosować preparaty zawierające ten związek zgodnie z ulotką (często dostępną online) i zaleceniami lekarza czy farmaceuty. To może obniżyć ryzyko wystąpienia ewentualnych skutków ubocznych.