Rwa kulszowa - objawy i leczenie
Bóle występujące przy rwie kulszowej należą do najdotkliwszych, jakie można odczuwać. Dotyczą bowiem często dużego obszaru i ogólnej motoryki człowieka. Jest to też dość powszechny problem. W zależności od statystyk szacuje się, że nawet do 40% osób przynajmniej raz w życiu doświadczyło dolegliwości, związanych z tą chorobą. Jednocześnie stanowi ona 5-10% wszystkich przypadków bólów dolnego odcinka kręgosłupa. Dlatego w tym artykule przybliżę to schorzenie – odpowiem na pytanie czym jest, jakie daje objawy rwa kulszowa oraz jak można ją leczyć. Zachęcam do zapoznania się z tymi informacjami!
Czym jest rwa kulszowa?
Bolesne korzonki, rwa kulszowa – przypadłość tę nazywa się różnie. W medycynie poprawne określenie to radikulopatia lędźwiowa, czyli zespół objawów wynikających z bezpośredniego ucisku lub podrażnienia korzeni nerwowych tworzących nerw kulszowy. Ten zaś jest najgrubszym i najdłuższym nerwem w ludzkim ciele, wychodzącym z dolnej części kręgosłupa i ciągnącym się przez udo, podudzie aż do stopy. Odpowiada on zarówno za czucie, jak i motorykę. Warto podkreślić, że rwa kulszowa nie jest chorobą jako taką, a objawem problemu strukturalnego w obrębie kręgosłupa.
Warto przy tym dokonać istotnego rozróżnienia. Nie każdy ból w odcinku lędźwiowym czy pośladku jest rwą kulszową. Czasem dolegliwości mogą wynikać np. ze zmęczenia tkanek mięśniowych lub innych przyczyn, w tym zwyrodnień.
Jakie objawy daje rwa kulszowa?
Rwę kulszową rozpoznaje się m.in. na podstawie wywiadu z pacjentem. Informacje dotyczące charakteru bólu pomagają różnicować powód dolegliwości. Jakie są więc typowe symptomy?
Przede wszystkim występują one po jednej stronie ciała (lewej lub prawej). Ból ma charakter rwący, piekący lub przypominający porażenie prądem elektrycznym. Duże znaczenie ma nie tylko typ dolegliwości bólowych, ale też ich charakter – boleści nie ograniczają się bowiem wyłącznie do odcinka lędźwiowego, ale promieniują wzdłuż tyłu nogi, więc przez pośladek, tylno-boczną powierzchnię uda, podudzie, a w najtrudniejszych przypadkach – do dużego palca u stopy lub jej zewnętrznej krawędzi.
Poza bólem pojawiają się też inne objawy, w tym:
parestezje (uczucie mrowienia czy drętwienia),
osłabienie siły mięśniowej (objawiające się trudnościami w stanięciu na pięcie lub na palcach dotkniętej nogi),
tzw. zespół ogona końskiego (problem z trzymaniem moczu lub stolca albo kłopot z ich oddaniem),
znieczulenie siodłowe (brak czucia w kroczu i po wewnętrznej stronie ud),
nagłe opadanie stopy (świadczące o postępującym niedowładzie).
Należy przy tym zaznaczyć, że trzy ostatnie objawy są sygnałami silnie alarmującymi, wymagającymi natychmiastowego kontaktu z lekarzem lub udania się na SOR.
Przyczyny rwy kulszowej
Wyróżnia się różne przyczyny rwy kulszowej i można je podzielić na biomechaniczne oraz biochemiczne. Najczęściej powodem tej dolegliwości jest dyskopatia (przepuklina krążka międzykręgowego), odpowiadająca za blisko 90% przypadków. Dzieje się tak, gdyż dysk składający się z galaretowatego jądra miażdżystego i otaczającego je pierścienia włóknistego może pod wpływem przeciążenia pęknąć. To zaś powoduje uwypuklenie owego jądra do kanału kręgowego, powodując fizyczny ucisk korzenia nerwowego. Największe znaczenie ma w tym przypadku jednak nie sam ucisk, a stan zapalny, do którego w takiej sytuacji dochodzi.
Inną przyczyną rwy kulszowej są zmiany zwyrodnieniowe w obrębie kręgosłupa. Powstają przy nich tzw. osteofity – narośla kostne, zwężające kanał kręgowy. Do tych dolegliwości może przyczynić się również stenoza lędźwiowa (zwężenie kanału kręgowego w dolnej części pleców), a także kręgozmyk (spondylolisteza – schorzenie polegające na przemieszczeniu jednego kręgu względem drugiego).
Ponadto rwa kulszowa bywa mylona z inną przypadłością o podobnych objawach, czyli zespołem mięśnia gruszkowatego. W tym przypadku również dochodzi do ucisku nerwu, ale nie w kręgosłupie, a głęboko w pośladku, gdy jego mięśnie są nadmiernie napięte, powodując ucisk na nerw.
Poza bezpośrednimi przyczynami należy wspomnieć o czynnikach ryzyka i czynnikach wyzwalających tę dolegliwość. Prawdopodobieństwo wystąpienia rwy kulszowej wzrasta w przypadku:
siedzącego trybu życia, co wynika z osłabienia mięśni brzucha i pleców, stabilizujących kręgosłup,
otyłości i ciąży, zwiększających obciążenie odcinka lędźwiowego,
cukrzycy, gdyż podwyższony poziom cukru we krwi zwiększa ryzyko uszkodzenia nerwów,
wad postawy, w tym przewlekłych asymetrii, powodujących nierównomierny nacisk na dyski,
wieku, gdyż z biegiem lat krążki międzykręgowe naturalnie tracą wodę i elastyczność,
zawodów wymagających regularnego podnoszenia ciężarów, rotacji tułowia czy wielogodzinnego prowadzenia pojazdów.
Bezpośrednimi impulsami, które mogą wywołać atak rwy kulszowej, są np.:
nieprawidłowa technika podnoszenia ciężaru,
nagły, nieskoordynowany ruch, w tym szarpnięcie lub potknięcie się,
wychłodzenie organizmu – długa albo nagła ekspozycja na chłód (szczególnie rozgrzanych pleców) może powodować silny skurcz mięśni przykręgosłupowych,
długotrwałe przebywanie w jednej pozycji.
Leczenie rwy kulszowej
Co do zasady rwa kulszowa w zdecydowanej większości przypadków jest dolegliwością, która przy właściwym postępowaniu mija w ciągu kilku tygodni. Jedynie niewielki odsetek pacjentów potrzebuje zabiegu chirurgicznego.
Diagnostyka rwy kulszowej
Prawidłowe leczenie dolegliwości, jaką jest rwa kulszowa, wymaga najpierw odpowiedniego zdiagnozowania. Podstawę stanowi wywiad oraz badanie fizykalne. Specjalista sprawdza m.in., czy występuje objaw Lasègue’a. Test sprawdzający występowanie tego symptomu stanowi rutynowe badanie, w większości przypadków wystarczające do potwierdzenia lub wykluczenia problemu. Podczas gdy pacjent leży, lekarz unosi powoli jego wyprostowaną nogę z neutralnie ułożoną stopą pod konkretnym kątem. Jeśli występuje ból, potwierdza się podrażnienie korzeni nerwowych.
Sytuacja zmienia się, gdy ból trwa powyżej 4-6 tygodni mimo terapii lub występują deficyty neurologiczne. W takich przypadkach konieczne jest przeprowadzenie dodatkowych badań, najczęściej w postaci rezonansu magnetycznego.
Jak wygląda terapia rwy kulszowej?
Po diagnozie lekarz wskazuje możliwe rozwiązania, jak wyleczyć rwę kulszową. W przypadku jej stwierdzenia na pierwszy rzut idą zwykle niesteroidowe leki przeciwzapalne, mające na celu uśmierzenie bólu i zniwelowanie stanu zapalnego. Specjalista więc może przepisać preparaty oparte na:
ibuprofenie,
ketoprofenie,
meloksykamie,
naproksenie.
Leki przy tym muszą być dobrane stosownie do pacjenta, z uwzględnieniem ewentualnych dolegliwości żołądkowych lub chorób w obrębie układu sercowo-naczyniowego. Jeśli dodatkowo występują silne napięcia mięśniowe, często przepisuje się też leki rozluźniające mięśnie szkieletowe.
W sytuacji, gdy leki doustne nie dają oczekiwanych rezultatów, lekarz może zaproponować leczenie zastrzykami nadtwardówkowymi (tzw. blokadami sterydowymi). Polega to na podaniu glikokortykosteroidu wraz ze środkiem znieczulającym bezpośrednio w przestrzeń zewnątrzoponową kręgosłupa, w okolicach uciśniętego nerwu. To pomaga niemal natychmiastowo zniwelować stan zapalny.
Jedynie najtrudniejsze przypadki mogą wymagać leczenia operacyjnego. Wykonuje się wówczas tzw. mikrodiscektomię. Stanowi ona małoinwazyjny zabieg neurochirurgiczny, polegający na usunięciu fragmentu uszkodzonego dysku.
Jak złagodzić atak rwy kulszowej?
Kiedy wystąpi faza ostra, najważniejsze, aby nie pozostawać w łóżku. Bezczynne leżenie bowiem prowadzi do osłabienia mięśni utrzymujących prawidłową postawę, co przedłuża rekonwalescencję. Leżący odpoczynek zaleca się jedynie wtedy, gdy ból jest paraliżujący i trwa zwykle niedłużej niż 2-3 dni.
Podczas przebywania w pozycji leżącej zaleca się także stosowanie pozycji krzesełkowej – chory leży na plecach z nogami zgiętymi w stawach biodrowych i kolanowych pod kątem prostym. Może je oprzeć na stercie poduszek lub pufie. W ten sposób odciąża się korzenie nerwowe.
W fazie ostrej pomocne są także zimne okłady. Domowa krioterapia pomaga obkurczyć naczynia krwionośne, hamując rozwój ostrego stanu zapalnego. Po 48 godzinach można zacząć stosować okłady ciepłe (np. z termoforu), rozluźniające spięte mięśnie wokół kręgosłupa.
Ćwiczenia na rwę kulszową
Wychodzenie z tej dolegliwości to w dużej mierze praca pacjenta. Dlatego lekarz lub fizjoterapeuta może zalecić ćwiczenia na rwę kulszową. Trzeba przy tym pamiętać, że wykonujemy je dopiero po wygaszeniu najostrzejszego stanu zapalnego. Celem takiej aktywności zaś jest tzw. centralizacja objawów, czyli cofnięcie ich z nogi do okolic lędźwi, co oznacza zmniejszenie ucisku na nerw.
Ćwiczenia najlepiej robić wraz z fizjoterapeutą. Specjalista może też stworzyć indywidualny plan do wykonywania ich w domu. Wśród aktywności przeciwdziałających rwie kulszowej wymienia się m.in.:
mostek pośladkowy (powolne unoszenie bioder z pozycji leżącej i przy podkurczeniu nóg, aż do spięcia pośladków),
pozycję sfinksa (pacjent leży na brzuchu i delikatnie unosi klatkę piersiową, opierając się na przedramionach; miednica przylega do ziemi),
pozycja leżącego gołębia (rozciąganie mięśnia pośladkowego w pozycji na plecach przez przyciąganie uda do klatki piersiowej z opartą na kolanie kostką przeciwległej nogi).
Ważna będzie również praca nad stabilizacją głęboką, w tym wzmocnieniem mięśnia poprzecznego brzucha oraz innych grup mięśniowych, tworzących tzw. anatomiczny gorset.
Dobre praktyki przy rwie kulszowej
Chroniąc się przed nawrotem rwy kulszowej, warto zadbać o ergonomię swojego otoczenia, szczególnie gdy wykonuje się siedzącą pracę lub dźwiga się ciężary. Właściwie dopasowane stanowisko pracy oraz stosowna technika podnoszenia ciężkich obiektów mogą zmniejszyć ryzyko ponownego naruszenia dysków, a co za tym idzie – nacisku na nerw kulszowy.
W przypadku nadprogramowych kilogramów zaleceniem bywa również redukcja wagi oraz wprowadzenie zdrowych nawyków żywieniowych. Kluczowa jest też aktywność fizyczna, w tym ruch między sesjami siedzenia. Duże znaczenie ma także dobór odpowiedniego materaca oraz wypoczynek z poduszką między nogami (gdy śpimy na boku) lub pod kolanami (leżąc na plecach), co pomaga zachować naturalne krzywizny kręgosłupa.
Rwa kulszowa – podsumowanie
Znając czynniki ryzyka i potencjalne bezpośrednie wyzwalacze, można łatwiej dostosować swoją codzienność i otoczenie, troszcząc się o zdrowy kręgosłup. Kiedy jednak wystąpi ból promieniujący do nogi, w pierwszej kolejności należy skonsultować się z lekarzem, który zdiagnozuje jego przyczynę. Warto mieć na uwadze, że w większości przypadków rwa kulszowa mija, ale wymaga odpowiedniej diagnozy i terapii, z którymi nie należy zwlekać.
