Zakażenie wirusem RSV – co warto wiedzieć?
Okres jesieni i zimy oraz wczesnowiosenny to czas podwyższonej liczby zachorowań. W wielu przypadkach dolegliwości są efektem zwykłego przeziębienia, a czasem grypy lub COVID-19. Jednak pewne choroby powoduje wirus RSV. Często przechorowanie spowodowanej nim infekcji przebiega łagodnie, ale w pewnych grupach może on powodować istotne powikłania, włącznie ze zgonem. W tym artykule powiem więcej o tym, jakie daje objawy wirus RSV
u dorosłych i u dzieci, dlaczego dla niektórych bywa groźny. Wskażę też, jak wygląda i ile trwa leczenie. Zapraszam do przeczytania artykułu.
Czym jest wirus RSV?
Skrót RSV pochodzi od angielskiej nazwy patogenu – Respiratory Syncytial Virus, syncytialny wirus oddechowy. Należy do grupy Pneumoviridae – wirusów wywołujących infekcje układu oddechowego u ludzi i zwierząt.
Dużo informacji o wirusie daje nam człon nazwy „syncytialny”. Oznacza to, że ma on zdolność do tworzenia syncytiów – wielojądrowych, dużych powierzchniowo struktur komórkowych. Jak to działa? W momencie, gdy patogen dostanie się do dróg oddechowych, wykazuje on silne powinowactwo z komórkami nabłonka oddechowego (tzw. tropizm tkankowy). Nie ogranicza się więc do niszczenia pojedynczych komórek, a prowadzi do ich fuzji, powodując ich degenerację i obumieranie.
Dlaczego to istotne? Tak zdeformowane komórki nabłonka przestają funkcjonować prawidłowo. Tyczy się to zwłaszcza aparatu rzęskowego, który w normalnych warunkach zabezpiecza i oczyszcza drogi oddechowe ze śluzu i zanieczyszczeń. Obumarłe komórki syncytialne zaczynają się łuszczyć i łączyć z gęstą wydzieliną zapalną. To z kolei prowadzi do blokowania światła małych oskrzeli i oskrzelików.
Warto nadmienić jeszcze jeden ważny fakt – u dzieci, zwłaszcza niemowląt, wirus RSV jest najczęstszą przyczyną zapaleń dolnych dróg oddechowych. Informują o tym m.in. dane WHO i CDC.
Grupy ryzyka – kto jest najbardziej narażony na działanie wirusa RSV?
Wirus ten może być potencjalnie śmiertelnie niebezpieczny. Zwłaszcza ze względu na swoją zaraźliwość i powszechność występowania. Kto jest najbardziej narażony na wystąpienie najcięższych objawów infekcji?
Wskazuje się, że w tym gronie są m.in. wcześniaki, a precyzyjniej ujmując – dzieci urodzone przed 32-34. tygodniem ciąży. Ich układy – oddechowy i odpornościowy – nie zdążyły się jeszcze w pełni wykształcić, co stanowi czynnik podwyższonego ryzyka. Oprócz nich patogen ten może być niebezpieczny dla dzieci z dysplazją oskrzelowo-płucną (BPD) i innymi przewlekłymi chorobami płuc. W grupie ryzyka są także najmłodsi cierpiący na wrodzone wady serca. Tyczy się to zwłaszcza osób z istotnymi hemodynamicznymi wadami siniczymi lub
z nadciśnieniem płucnym.
Poza maluchami na ryzyko wykształcenia się pełnoobjawowej infekcji RSV narażone są osoby z głębokimi niedoborami odporności. Tyczy się to np. chorych na HIV, pacjentów leczonych onkologicznie albo po przeszczepach. Z powodu naturalnego osłabienia odporności wynikającej z wieku bardziej narażone na zakażenie są osoby po 65. roku życia – szczególnie jeśli współwystępują u nich choroby krążeniowo-oddechowe.
Jakie objawy daje zakażenie wirusem RSV?
U osób dorosłych oraz u starszych dzieci bez przewlekłych chorób objawy RSV są zazwyczaj łagodne. Przypominają w większości przypadków zwykłe przeziębienie. Można więc wyróżnić m.in. takie symptomy jak:
wodnisty katar,
uczucie zatkanego nosa,
ból i drapanie gardła,
suchy (czasem przechodzący w mokry) kaszel,
stany podgorączkowe lub umiarkowana gorączka,
uczucie osłabienia i rozbicia.
Inaczej to wygląda w przypadku osób należących do grupy ryzyka. W takich przypadkach wirus RSV powoduje znacznie silniejsze objawy, wywołując np. pełnoobjawowe zapalenie płuc lub zaostrzenie chorób podstawowych. W konkretnych przypadkach dochodzi nawet do niewydolności oddechowej.
Co istotne – nawet u osób spoza grup ryzyka patogen ten może powodować ciężkie objawy. Dzieje się to rzadko, w sytuacji, gdy przedostaje się on z górnych do dolnych dróg oddechowych (czyli z nosa i gardła do oskrzeli i płuc).
Objawy zarażenia wirusem RSV u dzieci
Symptomy u dzieci mogą być wyjątkowo niebezpieczne z powodów anatomicznych. Jednocześnie – maluchy nie są nam w stanie powiedzieć, co im dolega. W przypadku zakażenia RSV zaś często dochodzi do zapalenia oskrzelików.
Infekcja tym patogenem u dzieci jest ,,podstępna’’. To dlatego, że często zaczyna się łagodnie, podobnie jak zwykłe przeziębienie. Na początku zdarza się katar i lekki kaszel.
Z czasem jednak, kiedy wirus zaczyna schodzić niżej, może pojawić się nagromadzenie śluzu i obrzęk śluzówki. Jako że u maluchów światło dróg oddechowych jest bardzo wąskie, takie symptomy są niebezpieczne, gdyż mogą poważnie ograniczyć możliwość oddychania.
Objawami, które powinny zwrócić szczególną uwagę rodziców, są m.in.:
przyspieszony oddech – jeśli dziecko oddycha znacznie szybciej niż zwykle, czyli pobiera powyżej 50-60 oddechów na minutę,
wysiłek oddechowy – wyraźnie widać, że mięśnie oddechowe pracują intensywniej niż zwykle (występuje np. zaciąganie międzyżebrzy – skóra zapada się między żebrami podczas wdechu; zapada się dołek podjarzmowy (nad mostkiem), a skrzydełka nosa wyraźnie poruszają się),
słyszalne świsty – słychać je podczas wydychania powietrza, bez stetoskopu; świadczy to o zwężeniu dróg oddechowych,
bezdechy – przerwy w oddychaniu trwające dłużej niż 15-20 sekund (bardzo groźne
u noworodków i niemowląt),sinica – wokół ust, na wargach i pod paznokciami skóra nabiera szarawego odcienia, co wskazuje na niedotlenienie.
Ponadto dziecko staje się apatyczne lub wpada w skrajny niepokój. Dodatkowo pojawiają się trudności w karmieniu – maluch nie może ssać piersi ani butelki i spożywa mniej niż połowę standardowej porcji.
Po zaobserwowaniu podobnych symptomów konieczny jest natychmiastowy kontakt
z lekarzem. Niewykluczone, że potrzebna będzie również hospitalizacja dziecka.
Jak odróżnić RSV od grypy i COVID-19?
Jako że w swojej łagodnej formie wirus ten powoduje niespecyficzne objawy, warto powiedzieć więcej o tym, jak odróżnić go od innych chorób, mających swój pik zachorowań
w podobnym okresie – grypy i COVID-19. Poniższa tabela czytelnie to prezentuje:
Cecha/Objawy | Wirus RSV | Grypa | COVID-19 |
Którą część ciała atakuje? | Zaczyna od górnych dróg oddechowych, może schodzić do oskrzelików i dolnych dróg oddechowych (zwłaszcza u dzieci) | Działa systemowo (na cały organizm), objawy głównie ze strony górnych i dolnych dróg oddechowych | Górne i dolne drogi oddechowe, naczynia krwionośne |
Rozwój i charakter pierwszych objawów | Rozwijają się stopniowo i łagodnie, w ciągu 2-3 dni | Gwałtowne uderzenie w ciągu kilku godzin | Zróżnicowane, często rozwijają się stopniowo |
Gorączka | Umiarkowana lub niska | Bardzo wysoka (często powyżej 39° C) i nagła | Zmienna – od braku do wysokiej |
Bóle mięśni i stawów | Rzadkie, o niskim natężeniu | Bardzo silne i specyficzne | Umiarkowane do silnych |
Typowe objawy u dzieci | Silne duszności, świszczący oddech, gęsty śluz | Wysoka gorączka, uczucie rozbicia, ból głowy | Nierzadko bezobjawowe lub podobne do przeziębienia; zdarzają się symptomy ze strony układu pokarmowego |
Jak można zarazić się wirusem RSV?
Jak wspomniano powyżej wirus RSV cechuje się wysoką zaraźliwością. W związku z tym nierzadko w żłobkach, przedszkolach czy szpitalach powstają ogniska epidemiczne. Transmisja patogenu odbywa się przede wszystkim:
drogą kropelkową,
drogą kontaktową.
W pierwszym przypadku zarówno kaszel i kichanie, jak i mówienie może prowadzić do rozpylania kropelek wydzieliny zawierających cząstki wirusa. Gdy trafiają one np. do błon śluzowych oczu, nosa czy ust osoby stojącej w pobliżu, mogą wniknąć do organizmu
i spowodować zakażenie.
RSV charakteryzuje się dużą stabilnością w środowisku zewnętrznym. Jest w stanie przetrwać na gładkich powierzchniach, w tym np. na blatach, zabawkach czy klamkach nawet przez 4-7 godzin. Na ludzkich dłoniach patogen ten może przebywać nawet do pół godziny. Dlatego często zdarza się, że transmisja odbywa się przez dotknięcie skażonej powierzchni,
a następnie okolic ust, oczu czy nosa.
Okres wylęgania trwa od 2 do 8 dni. Najczęściej jednak obserwuje się pierwsze objawy po około 4-6 dniach. Chory natomiast zaraża przez okres około 3 do 8 dni. Warto podkreślić, że osoby z grup ryzyka potencjalnie mogą być nosicielami i zarażać innych nawet przez kilka tygodni.
Profilaktyka w przypadku wirusa RSV
Przed wirusem RSV można się chronić. Podstawę stanowi wyrobienie nawyków higienicznych, w tym częste i dokładne mycie rąk lub ich dezynfekowanie. W miejscach publicznych ważne jest, by unikać dotykania twarzy nieumytymi dłońmi. Warto też regularnie wietrzyć pomieszczenia i dbać o optymalną wilgotność.
Ponadto zaleca się, aby z noworodkami i niemowlętami unikać większych skupisk ludzi.
W przypadku osób chorych – warto izolować je od zdrowych członków rodziny. Wskazuje się również, że mleko matki zawiera przeciwciała klasy IgA, wspierające odporność śluzówkową niemowlęcia dlatego też zaleca się karmienie naturalne.
Osobna kwestia to szczepienie na RSV. W tym celu stosuje się różne preparaty dla noworodków i niemowląt (dokładniej ujmując – przeciwciała monoklonalne), kobiet w ciąży (dzięki czemu dziecko może zdobyć odporność w krytycznym momencie życia) oraz seniorów powyżej 60. roku życia.
Leczenie zakażenia wirusem RSV – diagnostyka, terapia, czas trwania
Podstawową metodą diagnostyczną w warunkach ambulatoryjnych są testy antygenowe. Na podstawie wymazu pobranego z nosa lub nosogardzieli pozwalają szybko wykryć wirus RSV. W warunkach szpitalnych często stosuje się czułe testy molekularne metodą RT-PCR.
Leczenie w większości przypadków jest objawowe i wspomagające. Stosuje się m.in. regularne zakraplanie nosa solą fizjologiczną lub wodą morską, a także ściąga wydzielinę
z pomocą aspiratora. Duże znaczenie ma też nawadnianie, pozwalające rozrzedzić wydzielinę. Ponadto stosuje się przeciwgorączkowo i przeciwbólowo paracetamol lub ibuprofen. W najcięższych przypadkach konieczna bywa hospitalizacja.
Natomiast ile trwa leczenie? Wirus RSV, a raczej jego objawy, zazwyczaj leczy się od 7 do 10 dni. Całkowita regeneracja trwa około tygodnia do dwóch, przy czym kaszel czasem utrzymuje się dłużej. Jednak nawet po wyleczeniu u dziecka może wystąpić poinfekcyjna nadreaktywność oskrzeli. Objawia się to napadowym, suchym kaszlem, występującym przy zmianie temperatur, wysiłku fizycznym czy przy obecności czynników drażniących (np. dymu tytoniowego).
Wirus RSV – podsumowanie
Choć w większości przypadków przechorowanie wirusa RSV przebiega łagodnie, to zdarzają się sytuacje, w których bywa on śmiertelnie niebezpieczny. Dlatego wyrobienie sobie higienicznych nawyków to podstawa. Jednak czasem niezbędne okazuje się szczepienie – zwłaszcza gdy maluch jest wcześniakiem lub zmaga się z chorobami osłabiającymi jego odporność. W przypadku zaś infekcji i zaobserwowania ww. symptomów – należy natychmiast skorzystać z pomocy medycznej.
