Zastosowanie kodeiny – kiedy stosować, w jakich lekach występuje?
Opioidy zazwyczaj kojarzą się z substancjami o działaniu narkotycznym. Jednakże niektóre pochodne opium znajdują zastosowanie w leczeniu „zwykłych” dolegliwości. Należy do nich m.in. kodeina. Czym jest ta substancja? W jakich lekach można ją znaleźć? Jak działa kodeina? By dowiedzieć się o niej więcej – zapraszamy do lektury tego artykułu.
Czym jest kodeina i jakie ma działanie?
Kodeina to jeden z alkaloidów wyizolowanych z opium. Mleka z młodych główek maku od wieków używano w medycynie jako środka znieczulającego i o właściwościach anestetycznych. Ze względu na działanie odurzające był (i czasem nadal bywa) stosowany również w celach narkotycznych. Sama kodeina została uzyskana z opium w pierwszej połowie XIX wieku i w czystej postaci występuje jako przezroczyste kryształki lub biały proszek. Jednak substancję tę dopuszczono do sprzedaży w aptekach dopiero w 1950 roku.W organizmie kodeina oddziałuje na receptory opioidowe. Ma właściwości przeciwkaszlowe (podwyższa próg pobudzenia komórek nerwowych w ośrodku odpowiedzialnym za odruch kaszlu), a także zmniejszające produkcję śluzu i zagęszczające wydzielinę. Warto wspomnieć, że substancja ta wykazuje też działanie przeciwbólowe i uspokajające, a ponadto – zapierające. Maksymalne stężenie kodeiny we krwi przypada na około godzinę po przyjęciu leku, a działanie utrzymuje się przez około 3 godziny. Następnie jest ona usuwana z organizmu wraz z moczem.
Na co stosuje się kodeinę i w jakich lekach występuje?
Ze względu na działanie, jakie wykazuje kodeina, zaleca się jej stosowanie w przypadku silnego, napadowego suchego kaszlu, zwłaszcza gdy ten pojawia się w nocy. Natomiast nie powinno się przyjmować leków zawierających ten związek w przypadku kaszlu mokrego, gdyż może prowadzić do gromadzenia się wydzieliny, w której namnażają się patogeny, prowadząc do dalszego rozwoju infekcji.
Ze względu na działanie przeciwbólowe, wynikające z częściowego metabolizowania kodeiny do morfiny, stosuje się ją także przy bólach o każdym stopniu natężenia. Działanie zapierające zaś sprawia, że czasem zaleca się przyjmowanie jej również przy biegunkach, gdyż uspokaja perystaltykę jelit.
W jakich lekach znajduje się kodeina?
Najczęściej kodeinę można znaleźć w preparatach na uporczywy kaszel. Zazwyczaj występuje w lekach złożonych, w których łączy się ją np. z substancjami o właściwościach wykrztuśnych. A w jakich lekach przeciwbólowych występuje kodeina? Zazwyczaj miesza się ją z paracetamolem lub ibuprofenem. Takie środki są używane do zwalczania bólu zębów, kości, stawów, mięśni oraz migrenowych. Należy podkreślić, że często są to farmaceutyki dostępne bez recepty. Jednakże w Polsce obowiązuje ograniczenie ilościowe sprzedaży produktów zawierających kodeinę. Pacjent jednorazowo może maksymalnie wykupić łącznie 150 mg tej substancji.Natomiast w przypadku leków jednoskładnikowych kodeina często występuje w wyższych stężeniach. Wówczas są to już leki wyłącznie na receptę i zazwyczaj o charakterze przeciwbólowym. Takie preparaty stosuje się w przypadku dolegliwości bólowych o umiarkowanym i dużym natężeniu, np. po urazach, w przypadku neuralgii czy do łagodzenia bólu po zabiegach chirurgicznych.
Jakie ma skutki uboczne i przeciwwskazania kodeina?
Jak każdy lek, tak i środki zawierające tę substancję mogą powodować pewne działania niepożądane. Wśród nich wylicza się m.in.:
- suchość w jamie ustnej,
- zaburzenia snu,
- reakcje alergiczne,
- zawroty głowy,
- osłabienie i senność,
- bóle głowy,
- stany niepokoju,
- zaburzenia wzroku.
Ponadto zauważa się również dolegliwości ze strony układu pokarmowego, w tym np. nudności, wymioty, skurcze żołądka lub zaparcia. Czasem mogą wystąpić także problemy z mikcją. W bardzo rzadkich przypadkach może nastąpić wstrząs anafilaktyczny, depresja oddechowa lub drgawki.Ze względu na silne działanie tej substancji nie zaleca się podawania zawierających ją leków osobom poniżej 12. r. ż. Ponadto nie powinno się jej stosować u młodzieży w wieku 12-18 lat, jeśli zostały stwierdzone zaburzenia oddychania. Niewskazane jest też przyjmowanie kodeiny w okresie ciąży i karmienia piersią. Ponadto nie należy jej przyjmować w przypadku:
- ostrej niewydolności oddechowej,
- zaburzeń oddychania,
- przewlekłych zaparć,
- ostrych ataków astmy oskrzelowej.
Czy kodeina może uzależniać?
Jako lek opioidowy, a także ze względu na fakt, że jest częściowo metabolizowana do morfiny, kodeina wykazuje potencjał uzależniający. Najczęściej jednak mechanizm ten wykształca się przy stosowaniu dłuższym niż zalecane i w dawkach powyżej wskazań z ulotki lub porad udzielonych przez lekarza czy farmaceutę. Dlatego zawsze należy trzymać się wyznaczonych doz i wytycznych w zakresie przyjmowania leków zawierających ten związek.
Kodeina – podsumowanie
Mimo że stanowi pochodną opium, kodeina jest lekiem, który może przynieść ulgę przy uporczywym kaszlu, a także dolegliwościach bólowych. Należy jednak pamiętać, że jeśli istnieją przeciwwskazania do stosowania preparatu zawierającego tę substancję lub w trakcie stosowania wystąpiły działania niepożądane – zawsze należy skontaktować się z lekarzem. Koniecznie trzeba też trzymać się wyznaczonego okresu stosowania leku.
